|
Uitleg over het Nederlandse model van de FRAX ® calculator |
|
Klik hier om direct naar het Nederlandse FRAX ® model te gaan.
FRAX ® is op dit moment nog geen onderdeel van Nederlandse behandelrichtlijnen. Een advies voor beleid na een FRAX ® berekening is wel uitgewerkt in Groot-Britannie
Nederlandse patiėnten die een verhoogd risico hebben om hun heup te breken, kunnen sinds 2 juli 2010 beter opgespoord worden. Dat kan met behulp van FRAX ®, een soort rekenmachine die is ontwikkeld door de Wereldgezond-heidsorganisatie (WHO). FRAX bestond al langer in andere landen, en is het afgelopen jaar door de Universiteit Utrecht en de WHO geschikt gemaakt voor gebruik in Nederland. Hierdoor beschikt Nederland over de eerste gevalideerde score, die artsen kan helpen patiėnten met een vergrote kans op heupfracturen op te sporen.
In 2007 heeft de WHO een grote meta-analyse voor fractuurpredictie modellen uitgevoerd. Er is gebruik gemaakt van 20 cohorten uit de hele wereld, waaronder ook Nederlandse patiėnten. De klinische score is ontwikkeld in 9 prospectieve cohort studies met 46,340 personen, en vervolgens gevalideerd in 11 cohorten met meer dan 230,486 personen. In totaal waren er 1.2 miljoen persoonsjaren beschikbaar.
Het risicomodel dat zo ontstaan is vervolgens aangepast naar de Nederlandse bevolking. Hiervoor zijn de incidentie gegevens van alle heupfracturen in Nederland de jaren 2004 en 2005 gebruikt; latere gegevens bleken minder betrouwbaar omdat Nederlandse ziekenhuizen vanaf 2005 niet meer verplicht waren deze informatie te registreren. Ook zijn sterftetafels van Nederlandse patienten in het jaar 2005 gebruikt. De gegevens zijn afkomstig uit de Landelijke Medische Registratie, en aangeleverd door het Centraal Bureau voor de Statistiek.
FRAX ® berekent niet alleen een absoluut 10-jaars risico van heupfracturen, maar ook van osteoporotische fracturen. Het gaat hierbij om botbreuken van de ribben, bekken, onderarm, opperarm, schouderblad, heup / dijbeen, sleutelbeen, borstbeen, scheenbeen, kuitbeen, en een ingezakte wervelkolom. Omdat er geen goede incidentiecijfers van osteoporotische fracturen in Nederland bestaan, zijn hiervoor Zweedse gegevens gebruikt, waarbij de verhouding tussen heup- en osteoporotische fracturen in Zweden is toegepast op de Nederlandse situatie.
Een FRAX ® score kan worden berekend met behulp van 11 klinische risicofactoren. Dit zijn leeftijd, geslacht, lengte, lichaamsgewicht, roken, alcoholgebruik, een reeds doorgemaakte botbreuk, het hebben van een ouder zijn heup heeft gebruiken, het gebruik van orale corticosteroiden, reumatoide artritis, en secundaire osteoporose (bijvoorbeeld Type I diabetes mellitus of vrouwen die in de overgang raken als ze jonger zijn dan 45 jaar). Voor een betrouwbaardere schatting, kan de uitslag van een botmineraaldichtheidsmeting worden toegevoegd. Exacte definities van risicofactoren staan hier.
De klinische risicofactoren zijn gekozen omdat ze beschikbaar waren in de meeste cohortstudies uit de meta-analyses, ze het risico op fracturen verhogen los van een effect op botdichtheid, en ze eenvoudig kunnen worden uitgevraagd.
FRAX ® heeft diverse beperkingen. Het vervangt geen medische richtlijnen zoals de NHG standaard of CBO richtlijn, en net als elke klinische predictiescore het slechts een deel van alle fracturen voorspellen. Een kosten-effectiviteitsberekening zal in de toekomst moeten uitwijzen hoe het beleid in Nederland na een FRAX ® berekening zal moeten worden vormgegeven. Er zijn vele situaties waarin de kan op een gebroken heup extra verhoogd kan zijn (zoals bij patiėnten die recent een herseninfarct hebben gehad, oudere patiėnten met de ziekte van Parkinson, of patiėnten die bepaalde kalmeringsmiddelen of antidepressiva gebruiken). Het is daarom belangrijk dat artsen zelf besluiten welke patiėnten ze behandelen, en of ze dat doen door medicijnen voor te schrijven, ze door te verwijzen naar een val-polikliniek of door andere maatregelen te nemen. Andere beperkingen van FRAX ® zijn onder meer dat het niet bruikbaar is voor patienten die al botbeschermende medicatie gebruiken. Het houdt geen rekening met het risico op vallen, de dagdosis glucocorticoiden die een patient slikt, en het aantal eerdere fracturen wordt niet worden gekwantificeerd.
FRAX ® kan in de spreekkamer of op de polikliniek gratis geraadpleegd worden via het internet (www.sheffield.ac.uk/frax). Gebruik in de kliniek is ook mogelijk, door het het tegen een eenmalige betaling van 6 dollar te ļnstalleren op de iPhone.
FRAX ® is eerste stap in de ontwikkeling van een gevalideerd predictiemodel voor het fractuurrisico in een individuele patient.
30 juni 2010 Dr Frank de Vries, apotheker / epidemioloog
Ontwikkeling FRAX ® model: Prof John Kanis (1) Prof Eugene McCloskey (2) BSc Helena Johansson (2)
Aanlevering Nederlandse gegevens Dr Frank de Vries (3,4)
(1) WHO Collaborating Centre for Metabolic Bone Diseases, Sheffield, United Kingdom (2) Centre for Bone Research, Sahlgrenska Academy, Institute of Medicine and Geriatrics, University of Gothenburg, Gothenburg, Sweden (3) Universiteit Utrecht (4) MRC Epidemiology Resource Centre, Southampton General Hospital, Southampton, United Kingdom |
